Dubičanci pozdravljaju bana

Na prvu godišnjicu podjele Kraljevine Jugoslavije na banovine, u oktobru 1930. godine, među brojnim čestitkama i izrazima podrške kralju Aleksandru Karađorđeviću i izabranim banovima, našla su se i dva telegrama iz Bosanske Dubice. Stigli su na adresu prvog i ujedno najpoznatijeg bana Vrbaske banovine, generala Svetislava Milosavljevića.

Jedna od devet banovina – Vrbaska – formirana je od pet bivših županija: banjalučke, bihaćke, jednog dijela travničke, tuzlanske i primorsko-krajiške i uglavnom je obuhvatala Bosansku krajinu. Sastavni dio banske uprave bilo je i Vijeće koje se sastajalo jednom godišnje, a čiji su članovi banu „ukazivali na potrebe svog kraja“. Interese dubičkog sreza u Banskom vijeću zastupali su Omerbeg A. Cerić i Mihajlo Perović.

Sa nešto više od milion stanovnika, Vrbaska banovina je u zvaničnim publikacijama redovno označavana kao nerazvijen i zaostao dio Jugoslavije. Prema Monografiji Vrbaske banovine objavljenoj 1932. godine, čak 85-90 procenata starijeg stanovništva bilo je nepismeno.

Zdravstvene prilike u času stvaranja banovine ocijenjene su kao „upravo fatalne“. Uz skromnu poljoprivedu i još skromniju industriju, nova vlast zatekla je 450 kilometara „neprohodnih puteva“ i 775 kilometara drumova „prohodnih samo po suhom vremenu“.

Ban Svetislav Milosavljević

Otud su prve godine postojanja banovine bile vrijeme do tada nezapamćenog razvoja Bosanske krajine. Primjera radi, čitava Krajina je 1910. godine raspolagala sa 127 osnovnih škola dok je samo tokom 1931. i 1932. godine dovršeno, snabdjeveno namještajem i otvoreno 118 škola.

Energični Milosavljević upravljao je banovinom do proljeća 1934. a u njegovoj eri Banja Luka je dobila Bansku palatu i Banski dvor, pozorište, Etnografski muzej, Učiteljsku i Poljoprivrednu školu, Higijenski zavod, te sedam stambenih zgrada za porodice činovnika.

Gradiška, Jajce i Doboj dobili su domove zdravlja, a Prijedor zdravstvenu stanicu. Po odlasku iz Banja Luke Milosavljević je (po drugi put) imenovan za ministra saobraćaja. Grad na Vrbasu posjetio je još samo jednom, u maju 1939, kako bi prisustvovao osveštanju Saborne crkve.

Prvi telegram banu Milosavljeviću iz Dubice je 3. oktobra 1930. uputio tadašnji predsjednik opštine Sevlić. U njemu se kaže: “Na godišnjicu istorijskog i mudrog akta kralja Aleksandra kojim je naša Kraljevina Jugoslavija podeljena na banovine, opštinski odbor danas sa svoje svečane sednice pozdravlja svog dragog Bana čiji se je rad u ovoj godini pokazao plodonosnim i korisnim za narod, kralja i otadžbinu. Želimo vam svaku sreću u daljem radu sa izjavom da ćemo svim silama poduprijeti Vaš, po našu zapuštenu Krajinu, spasonosni rad, na dobro i sreću milog Kralja i Otadžbine”.

Milosavljeviću su se istog dana zajednički obratili i predstavnici dubičkih udruženja: “Povodom prve godišnjice, sva bosanskodubička humana i kulturna društva izrazuju svoje divljenje i poštovanje prema svome prvome Banu kličući mu iz dna srca: Živeo!”. Ovaj telegram potpisuju Petar Vojnović iz društva Prosveta, Ivan Kulijer (Napredak), Hašim Johić (Gajret), Olga Mataruga (Kolo srpskih sestara), Isidor Olić (Udruženje dobrovoljaca), Branko Jabić (Vatrogasno društvo), Milan Sedlecki (Lovačko udruženje), Svetozar Zakić (Crveni krst), Stojan Cikota (Jadranska straža) i Dušan Bizić (Soko Kraljevine Jugoslavije).