Luburićev pohod na Dubicu 1942.

Predsjednik Jevrejske opštine u Travniku, ljekar Josef Konforti, u martu 1942. godine odveden je u logor Jasenovac. Dva mjeseca kasnije, zločinac i zapovjednik svih ustaških logora Vjekoslav Luburić naredio je doktoru Konfortiju i još petorici jasenovačkih zatočenika da ga, u ulozi saniteta, prate na jednom od krvavih pohoda ka Bosanskoj Dubici. Zbog snažnog otpora partizana ova ustaška akcija nije se odvijala po Luburićevoj zamisli, a dr Konforti o njoj je svjedočio u Sarajevu 1952. godine.

Po sjećanju dr Konfortija, četiri ustaške satnije (čete) krenule su u zoru 25. maja 1942. prema Dubici, preko Draksenića, tada već pustog sela u kojem su Luburićeve trupe u januaru iste godine počinile jedan od najvećih zločina na ovim prostorima. Prilikom napredovanja ka Dubici, tog jutra je teže i lakše ranjeno nekoliko ustaša. Dvije satnije, sa Luburićem na čelu, probile su se do grada dok su druge dvije zaostale i bile pod žestokom vatrom partizana.

Luburić se vratio na konju iz Dubice i pošto je vidio da preostale dvije satnije ne stižu, naredio je po jednom zastavniku da se povuku u Jasenovac. Odmah zatim je doletio jedan čarkar, sav oznojen i zamoren i javio nam je da ima više ranjenih, a među njima da je ostao i onaj dugački doktor (logoraš Gašparini) koji je poginuo. Bilo je zapucalo i ispred nas iz pravca nad Dubicom, pa je dio stožerne satnije otvorio vatru u tom pravcu bojeći se da ne budu opkoljeni, opisao je KOnforti.

U borbi koja je uslijedila nadomak Dubice poginuo je i jedan od najsurovijih jasenovačkih zločinaca Mujica Musić, poznat pod nadimkom „krvavi Mujica“. Po svjedočenju preživjelih zatočenika logora Jasenovac, Musić je bio „opšte poznati koljač koji je živim logorašima rezao kožu s leđa i pravio kaiše“.

Preko jednog potoka su nosili ranjenog časnika Mujicu, poznatog koljača, koji je bio ranjen u lijevu stranu vrata. Dok sam ja došao, on je već bio bez pulsa i hroptao je, a za nekoliko trenutaka je i izdahnuo. Dženaza mu je bila slijedećeg dana u Dubici sa visokim počastima, svjedočio je Konforti.

Sanitet je konačno stigao do Dubice u kasnim popodnevnim časovima, a na ulazu u grad, kako kaže Konforti, bila je postavljena „bodljikava žica u tri reda“. Logoraši su smješteni u dubičku kasarnu zajedno sa ostatkom Luburićeve vojske. Sutradan su Konforti i logoraš Danon uspjeli da prošetaju po varoši pa su posjetili pijacu, popili kafu u jednoj “vrtnoj kafani” i uz veliki oprez poslali pisma rodbini. Konforti je pisao sestrama u Šibeniku i Splitu i ta kratka pisma, sa pečatom Bosanske Dubice, zaista su i stigla na njihove adrese. Oko podneva 26. maja 1942. u Dubici je sahranjen poginuli koljač Musić. Sprovod je, po Konfortijevim riječima, održan pred glavnom džamijom, uz učešće svih časnika i drugih ustaša, domobrana i građana, uz velike počasti. “Mi nismo smjeli prići i vratili smo se kroz park u kasarnu gdje su dijelili iza sprovoda ručak”, zapisao je.

Oko 16 časova, Luburićeve trupe prešle su most na Uni i preko Hrvatske Dubice vratile se u Jasenovac. Konforti je kasnije doznao da je ova ustaška bojna trebalo da učestvuje u daljim operacijama protiv partizana na Kozari i prema centralnoj Bosni, ali je zbog opšteg rasula i gubitaka kod Dubice (dvadeset ranjenika je upućeno u bolnice) već prvog dana povučena. Prisutnim logorašima strogo je zabranjeno da bilo kome pričaju o događajima od 25. maja.

Nama je bilo jasno da pod vodstvom nespremnih oficira-koljača nije ni mogla ta akcija bolje da prođe. Ni komandovanje, niti izvršenje naređenja nije nikako funkcionisalo pa ni sam Luburić nije znao šta se dešavalo sa preostale dvije satnije koje su partizani iz zasjede dočekali i spriječili da tim pravcem dođu do Bosanske Dubice. Poslije ove akcije bili smo svi mi logoraši u velikom strahu da će nas likvidirati kao i obično sve one koji su bili svjedoci bilo kojih akcija i zlodjela ustaških, svjedočio je ovaj travnički ljekar.

Doktor Josef Konforti kasnije je liječio djecu sa Kozare koja su nakon velike njemačko-ustaške ofanzive odvedena u logor Gornja Rijeka kao i kozaračke žene koje su bile raspoređene na rad u Hrvatskoj Dubici. Kada je konačno prebačen u Kupinec, kako bi liječio mještane i pripadnike ustaške bojne koja je kontrolisala tamošnje imanje vođe HSS-a Vlatka Mačeka, u jesen 1943. oslobodili su ga partizani iz Žumberka. U ustaškim logorima ubijeni su njegovi roditelji Sara i Moše i supruga Elza.