Blago jedne pašinice

Nakon smrti Hatidža-hanume, kćerke Šahin Hasan-paše Glasinčanina, Šerijatski sud u Sarajevu sačinio je u junu 1727. godine popis njene imovine. Ovaj dokument, objavljen u Analima Gazi Husrev-begove biblioteke, otkriva veliko bogatstvo kojim su u 18. vijeku raspolagale pojedine bosanske porodice, ali i govori mnogo o prilikama, običajima i načinu života u osmanskoj Bosni. Popis je vrlo detaljan i na njemu se nalazi čitava njena imovina – od mlina za biber i češlja od slonove kosti pa sve do zlata i dragog kamenja. Hatidža-hanuma za života je trećinu imovine oporučila u dobrotvorne svrhe, pa su njeni nasljednici pokušali da ospore testament što je dovelo do kasnijih sudskih troškova od 17 hiljada akči, u to vrijeme pozamašne sume.

Najtragičniji dio oporuke Hatidža-hanume svakako je spomen „robinje zvane Anica“. Ona je navedena u 29. pasusu, zajedno sa jastukom, ćilimom i ćasom, a vrijednost Anice procijenjena je na 32.400 akči. Poređenja radi, par minđuša koji se našao na popisu imao je veću vrijednost od nesretne Anice.

Hatidžin otac bio je Šahin Hasan-paša, rodom s Glasinca. Kao dijete je odveden u Istanbul gdje je postao janjičar, nakon čega je ostvario zavidnu karijeru u Osmanskom carstvu. Bio je izaslanik Porte u Poljskoj, a 1636. postao je i vrhovni zapovjednik janjičara (janjičarski aga). Samo godinu dana kasnije upućen je na mjesto beglerbega Alepa i Tripolija. Istakao se u vojnom pohodu sultana Murata IV na Bagdad, nakon čega je 1639. postavljen za namjesnika u Bosni. Umro je od kuge u Istanbulu 1647. godine.

POHLEPNI SEJFULAH-PAŠA

Prvi muž Hatidža hanume bio je Sejfulah-paša Glasinčanin koji je dva puta bio namjesnik (beglerbeg) Bosanskog ejaleta. Upamćen je kao izuzetno pohlepan čovjek na čiji račun su se godinama nizale žalbe Bosanaca za nezakonite namete, globu i uzimanje mita. Zanimljivo je da je Porta više puta opominjala pašu zbog zloupotreba ali je on ipak uspijevao da opstane na dužnosti, vjerovatno zahvaljujući nekom moćnom zaštitniku u Istanbulu. Za novčanu nagradu od 1.200 cekina isposlovao je i smanjenje harača koji je Dubrovnik plaćao sultanu. Iznenada je umro na svom imanju u blizini Olova, u decembru 1709. godine. Poslije Sejfulah-pašine smrti, Hatidža se, već u poznim godinama, preudala za Ahmed-agu iz Čekrekčija kod Visokog. Bila je sestra Hajdar-bega Šahinpašića, temišvarskog defterdara i majka Abdulah-paše, skopskog sandžakbega.

S obzirom na položaje koje su zauzimali njen otac i prvi muž, nije nikakvo čudo što su se u posjedu Hatidža hanume našli predmeti koji potiču ne samo iz Istanbula, Sirije, Egipta i Jemena već i iz Beča, Venecije, Kine i Indije.

Na popisu imovine ove pašinice, koji je priredio i pojasnio Haso Popara, nalaze se ćilimi, dušeci, jorgani, tepsije, sahani, tave, ibrici, kazani i razno drugo posuđe. Tu je i ćasa izrađena u Martabanu, gradu u današnjem Mijanmaru, te velike tendžere (duboke posude) od bakra, ali i bočica nekakvog protivotrova. Iza Hatidže ostale su i ječerme (prsluci), čizme, naočare, dolama ružičaste boje, hamam-košulja, feredže (crna, tamno zelena i ona boje cimeta), svilena anterija sa tri skuta i ćurdija (kaput) od kašmira.

ZLATO, SVILA I KADIFA

Pedantni popisivači, između ostalog, na spisak unose i crvenu feredžu od vune, šamiju opšivenu srmali širitom, svileni ogrtač sa srebrnim dugmadima, košulju od brokata, kaftan od bijelog brokata sa srebrnim dugmadima, šal od crvenog brokata, prostirke od vune i odoru ukrašenu biserima. Najskuplji komad garderobe Hatidža hanume bio je kaput ružičaste boje opšiven samurovinom koji je procijenjen na 18 hiljada akči (u to doba cijena 13 tovarnih konja).

Pašinica je posjedovala i minđuše sa dragim kamenjem i privjescima od bisera, zlatni tilsum (talisman), pokrivač za glavu sa biserima, prsten sa smaragdima, prsten sa biserom, srebrnu paftu (kopču), zlatni tilsum prsten, srebrni pojas, probrane dragulje, kolekciju bisera vrijednu 42 hiljade akči (toliko je u 18. vijeku u Bosni koštalo stado od 400 ovaca), minđuše sa dragim kamenjem i biserima i tirkizni prsten sa dijamantima.

DIO POPISA IMOVINE HATIDŽA-HANUME

U selima Čekrekčije i Ravne kod Visokog posjedovala je 12 volova, 28 ovaca, 6 krava, 3 konja te usjeve vrijedne 160 hiljada akči. Šerijatski sud je kompletnu Hatidžinu imovinu procijenio na 500 hiljada akči. Da je riječ o ozbiljnom bogatstvu pokazuje i sljedeći primjer. Za gore spomenuti par minđuša sa dragim kamenjem u Bosni se u to doba moglo kupiti krdo od 80 krava ili više od 125 šinika pšenice (1 šinik – 102 kilograma). Kako je trećina imovine određena u dobrotvorne svrhe, preostali imetak Hatidža-hanume, odlukom suda, podijelili su njen drugi muž, tri unuke i sestra.