Krajišnici i kriva Drina

Istorijska dešavanja u Bosanskoj krajini, društveno-političke prilike, migracije i ustanci, učinili su da se formira i svojevrsni krajišnički tip karaktera koji je u antropogeografskom i etnološkom smislu formulisao Jovan Cvijić još početkom 20. stoljeća. On je izdvojio dinarski socijalno-psihološki tip s “dinarskom violentnošću” kao ključnom karakternom osobinom, a odmjeravajući tu violentnost po oblastima, zaključio je da je ona najrazvijenija kod Crmničana u Crnoj Gori i kod bosanskih Krajišnika.

Ovu karakterizaciju i Dedijerovo kvalifikovanje ljudi na tromeđi Bosne, Like i Dalmacije kao “ljutih, preduzimljivih, s energijom od momenata, prijeke ćudi, jednostavnih pogleda i jednostavne pameti”, uzima u razmatranje Milan Karanović u radu Bosanska krajina, zamjerajući potonjem na epitetima “jednostavnih pogleda i jednostavne pameti”.

Karanović Krajišnike vidi kao buntovne i revolucionarne, s razvijenim, dubokim i istinskim nacionalnim osjećanjem, osjećanjem za socijalnu pravdu, čak do tragične mjere ljudi koji “vazda ispravljaju krivu Drinu”.

Školovane među njima odlikuju patrijarhalna čestitost i pristojnost. Altruiste su, skromni po prirodi i žestoki protivnici korupcije. Ovakve osobine im, zaključuje Karanović, otežavaju napredovanje u struci, zauzimanje položaja i slično. Ali, ni te osobine nisu iste u svim dijelovima Bosanske krajine, pa su, na primjer, najponosniji Zmijanjci, Knežopoljci i Grahovljaci…

Ovdje ćemo navesti priču koja se inače rijetko spominje među Krajišnicima, ali koja umnogome oslikava patriotski i pomalo buntovni duh Krajišnika. Priča kaže kako je sultan nekim povodom pozvao Krajišnika u Stambol, a ovaj na put ponio i vreću zemlje. Kad je upitan tamo zašto je na toliki put ponio običnu zemlju, odgovorio je da je nosi za svoje uzglavlje – kad je stavi pod glavu, zna da je na svom.

Ramiza SMAJIĆ, Bosanska krajina – historija, legende i mitovi