Breg za razmišljanje

Turci su Kalemegdan nazvali Fićir-Bajir, što znači breg za razmišljanje. Taj prostrani plato oko Tvrđave bio je pre više od sto godina gradsko polje na kome su se vežbali turski vojnici i danas je najveći park Beograda i najlepše mesto za šetnju.

Na svome putu po Podunavlju češki književnik SIGFRID KAPER, prevodilac srpskih narodnih pesama, navratio je 1850. godine u Beograd i obišao Kalemegdan: “Sama po sebi ova poljana baš ne služi na ukras gradu, neravna je i kamenita, nigde drveta ni žbuna, a između pojedinih retkih zapuštenih turskih grobova bele se bačene kosti uginulih konja ili goveda. Ali je tim divniji izgled koji se sa Kalemegdana pruža na doline obe velike reke što opasuju Beograd…”

Takav je otprilike bio izgled Kalemegdana sve do predaje gradova 1867. godine, kada je inženjer EMILIJAN JOSIMOVIĆ dao predlog za uređenje :

“Od visa prema Savi…ka Zindan kapiji mogao bi se Kalemegdan pretvoriti u divotan park, s jedne strane s izgledom na Srem, a s druge na Dunav i Banat”

Odmah po predaji Beogradske tvrđave knez MIHAILO OBRENOVIĆ je prionuo da se Kalemegdan uredi u veliki park. Prvo zasađivanje Kalemegdana izvršeno je između 1873. i 1875. godine. Glavna savska aleja otpočela je da se uređuje 1886. i veći deo borova, koji se i danas nalaze na savskoj ivici, zasađen je u to doba.

Plansko uređenje Kalemegdana otpočelo je godine 1890, kada je komanda Tvrđave predala park Opštini beogradskoj. Tada je za predsednikovanja inženjera i državnika NIKOLE PAŠIĆA 8. avgusta 1890. odobren prvi kredit za uređenje u iznosu od 10 hiljada dinara.

Popravljanje parka i zemljane radove izvršili su osuđenici Kaznenog zavoda koji je bio smešten u Gornjoj tvrđavi. Pre prvog svetskog rata, Kalemegdan se završavao na mestu gde su sada kamene stepenice prema donjoj terasi. Čitav prostor van glavnog šetališta sve do 1929. godine ležao je potpuno neuređen, obrastao u korov. Kalemegdan je mnogo dobio 14. juna 1931. kada je Opština grada Beograda, pod predsedništvom KOSTE KUMANUDIJA, profesora univerziteta i političara, otvorila park u Gornjem gradu i stavila ga građanstvu na uživanje.

Na Kalemegdanu se tokom 19. veka odigralo nekoliko istorijskih događaja: 1830. godine sastali su se prvi put knez Miloš i Husein-paša, beogradski vezir. Godine 1859. pročitan je sultanov berat kojim se ponovo utvrđuje knez Miloš na srpskom prestolu.

Godine 1862, posle bombardovanja Beograda, radi umirenja žitelja, na Kalemegdanu su logorovali konzuli garantnih sila: engleski Longsvort, ruski Vlantali i francuski Tasti. Godine 1867. podignuta je tribina i knez Mihailo je na njoj primio ključeve Beogradskog grada od Ali Riza-paše.

Živorad JOVANOVIĆ, Iz starog Beograda