Prvo oslobođenje Dubice

Na današnji dan, prije 77 godina, Jedanaesta krajiška brigada po prvi put je oslobodila Bosansku Dubicu, a grad je pod kontrolom partizana ostao naredna tri dana. U napadu koji je počeo 12. oktobra 1943. godine, oko 22 časa, partizani su za manje od trideset minuta ovladali mjestom, uz tri poginula i sedam ranjenih boraca.

Prema izvještaju Jedanaeste krajiške brigade od 18. oktobra 1943, partizani su u Dubici zarobili 128 domobrana (među kojima i pet oficira), sedam žandarma i petoricu domaćih ustaša. Zaplijenjene su 322 puške, dva teška mitraljeza, sedam puškomitraljeza, tri minobacača i veća količina municije i druge opreme. Iz grada su, takođe, tokom tri dana izvučene znatne količine raznih životnih namirnica i odjeće.

Pad Dubice izazvao je lavinu optužbi ustaških vlasti na račun domobrana koji su okrivljeni da su grad predali – bez ispaljenog metka. Tako se u izvještaju kotarske oblasti u Dubici od 19. oktobra 1943. kaže da domobrani 2. bojne 12. pukovnije partizanima nisu pružili ni najmanji otpor kao i da su partizani sasvim sigurno bili obaviješteni “od neke vojne osobe” da je u Dubicu stigla “velika količina ratnog tvoriva”. Borbu protiv partizana, stoji u dokumentu, iz zgrade kotarske oblasti vodili su samo oružnici, koji su potom pobjegli u Hrvatsku Dubicu i “branili prelaz partizana preko mosta”.

Mjesec dana kasnije, ustaški logor u Dubici detaljnije analizira situaciju u gradu pred oslobođenje pa domobranskog zapovjednika (satnika Turca) optužuje da je šurovao sa partizanima. Zbog toga ustaška komanda traži da Turac “kao izdajica i kukavica” – bude strijeljan.

Njegovi domobrani, a i on, bili su sumnjivi jer su se svi kretali u društvu partizana, a domobrani su javno na ulicama pjevali: “Nisam domobran, nit sam partizan, već sam suncokret, čekam preokret”, kaže se u ustaškom izvještaju od 11. novembra 1943.

Kako navodi DUŠAN SAMARDŽIJA, nakon ovog prvog oslobođenja, partizanima se pridružilo trideset dvoje mještana i mještanki Dubice. Pripadnici Jedanaeste krajiške brigade povukli su se iz grada u popodnevnim časovima 15. oktobra, a u Dubicu su potom ušle ustaše iz Jasenovca. “Poslije svega ustaške vlasti su za dalje obezbjeđenje grada upotrebljavale isključivo ustaše, i to posadu jačine jednog bataljona. S obzirom na odlazak u Jedanaestu krajišku brigadu jednog broja saradnika i simpatizera NOP-a, to je znatno otežavalo dalju vezu partizanskih snaga sa gradom”, piše Samardžija.