Tri pada Dubice

Od pada Konstantinopolja 1453, turski talas lagano se valjao Balkanom gutajući Srbiju (1459), Peloponez (1460), Bosnu (1463) i Albaniju (1478) da bi GEDIK AHMET PAŠA godine 1480. privremeno osvojio i Otranto na jugu Italije. SULEJMAN VELIČANSTVENI zauzeće Beograd i Rodos, odnijeti veliku pobjedu kod Mohača 1526, a tri godine kasnije stići i do samog Beča. Turske zastave zavijorile su se nad Dubicom 1538, ali je ovaj gradić na desnoj obali Une do kraja 18. vijeka tri puta padao u ruke austrijskih snaga i pod vlašću Beča bio gotovo 50 godina.

Dubička tvrđava u prvo vrijeme očito nije bila od većeg značaja za tursku stranu. O tome svjedoči i popis utvrđenja bosanskog pašaluka iz treće decenije 17. vijeka koji prenosi HAMDIJA KREŠEVLJAKOVIĆ. U tom dokumentu se kaže da je Dubica “grad male važnosti”, sa nekih desetak kuća unutar zidina i oko 40 izvan. Tvrđavu je u to doba branilo oko 200 vojnika “sa nekoliko aga i jednim kapetanom”. I EVLIJA ČELEBIJA (1611-1682) piše da je tvrđava u Dubici bila “malena, ali tvrda” te da se u njoj nalazio dizdar sa 150 vojnika.

Turci su prvi put izgubili Dubicu 1687, a u nju su tog ljeta ušle snage iz Siska. Kako je zagrebački Kaptol sagradio sisačku tvrđavu i bio njen vlasnik, tako će i Dubica do 1701. zvanično biti u rukama kanonika iz Zagreba. Kaptol je imao 32 člana čija je uloga bila da pomažu biskupu u upravljanju teritorijom između Mure, Drave, Save, Kupe i Une te da organizuju odbranu od Turaka. U ratom opustošenim hrvatskim zemljama Kaptol se pokazao kao značajna institucija. Kupovina oružja i opreme finansirana je prodajom blaga iz zagrebačke katedralne riznice, a upravo će pobjeda kod Siska 1593. odjeknuti širom Evrope i srušiti mit o nepobjedivosti turske sile.

Turci su se vratili u Dubicu 1701, ali su već 15 godina kasnije, u avgustu 1716, bili prinuđeni da je ponovo napuste. Ovog puta osvajač je bio grof IVAN V DRAŠKOVIĆ (1660-1773) koji je tih mjeseci predvodio uspješan vojni pohod na sjeveru Bosne. Kompletno stanovništvo Dubice iselilo se u Trn kod Banja Luke, a grad će ostati van domašaja Turaka sve do 1741. godine.

GROF IVAN DRAŠKOVIĆ

Porodica Drašković je tokom skoro četiri vijeka igrala značajnu ulogu na prostoru Hrvatske. Od 1567. Draškovići su, odlukom austrijskog kralja MAKSIMILIJANA, nosili baronsku titulu, a kralj FERDINAND II im je 1631. dodijelio grofovsko zvanje. Upravljali su iz impozantnog dvorca Trakošćan u Zagorju i vremenom su stekli brojne posjede na sjeverozapadu Hrvatske.

Grof Ivan Drašković, osvajač Dubice, studirao je prava u Bolonji, a po povratku u zavičaj bio je valpovački i baranjski župan. Od 1708. nosio je čin generala i najveću vojnu slavu stekao je upravo osvajanjem Dubice, Jasenovca i Ostrošca te pustošenjem okoline Novog u ljeto 1716. Drašković je 1732. imenovan za hrvatskog bana i glavnog zapovjednika Banske krajine. U njegovoj biografiji ističe se i podatak da je 1733. u Zagrebu utemeljio masonsku ložu.

Nakon što su turske snage ponovo preuzele dubičku tvrđavu 1741, ona je, po sačuvanim podacima, obnavljana 1749. godine. Taj posao trebalo je da obavi sarajevski trgovac AHMEDAGA DŽENETIĆ ali je preminuo pa je njegov sin Smailbeg državnoj blagajni u Travniku u oktobru te godine vratio 2.391 groš.

Austrijanci su po treći put ušli u Dubicu 26. avgusta 1788. godine, pod komandom generala ERNSTA GIDEONA VON LAUDONA (1717-1790). Rođen na tlu današnje Letonije, Laudon je prvo ratovao u ruskoj vojsci da bi 1741. stigao u Beč i sreću potražio u austrijskim redovima. Istakao se u ratu protiv Prusije nakon čega je deset godina proveo na dužnosti u Vojnoj krajini. U Buniću kod Udbine je sa 30 hiljada forinti podigao crkvu te u Krbavskom polju posadio hrastovu šumu, docnije poznatu kao Laudonov gaj.

ERNST GIDEON VON LAUDON

Kada je 1787. izbio rat između Austrije i Turske, sedamdesetogodišnji Laudon već je uveliko bio u penziji, provodeći vrijeme na svom imanju nadomak Beča. Kako dvor nije bio zadovoljan učinkom austrijske vojske u prvim mjesecima rata, Laudon je još jednom pozvan da povede trupe. Iako star i narušenog zdravlja, potvrdio je reputaciju sposobnog komandanta zauzevši Drežnik, Dubicu, Novi i Gradišku. Ipak, kao njegov najveći uspjeh hroničari ističu “briljantnu operaciju” zauzimanja Beograda u oktobru 1789.

Laudon je umro godinu dana kasnije kao glavnokomandujući austrijske vojske, nakon što je tu dužnost ustanovio novi car LEOPOLD II. Rat Austrije i Turske okončan je 1791, a Beč se obavezao da Osmanskom carstvu vrati sve zauzete teritorije. Ipak, sprovođenje mirovnog ugovora nije teklo tako lako pa je Dubica u austrijskim rukama ostala još 5 ili 6 godina. Turska posada ponovo je zaposjela dubičku tvrđavu 1797. godine. Osamdeset i jednu godinu kasnije, turske snage će posljednji put predati Dubicu Austrijancima i zavijek se povući sa ovog područja.

O. RADULOVIĆ