Dubički “starci” u Americi 1942.

Nakon što su SAD u decembru 1941. ušle u Drugi svjetski rat, američka administracija donijela je odluku o pravljenju detaljnog registra svih muškaraca starih između 18 i 64 godine. Tako je u aprilu 1942, u četvrtom krugu registracije, obavljen popis Amerikanaca rođenih u periodu 1877-1897, popularno nazvan – “mobilizacija staraca”. Ovi ljudi, naravno, nisu popisivani radi učešća u ratu već kako bi zvanični Vašington imao precizne podatke o starijoj radnoj snazi koju može angažovati u zahuktaloj ratnoj industriji.

Kartoteka nije očuvana u cjelosti (nedostaju podaci za osam američkih država) ali je i dalje vrijedan – a za mnoge ljude širom svijeta i jedini – izvor podataka o precima na tlu Amerike. Na popisu “staraca” našlo se i oko hiljadu ljudi rođenih na prostoru bivše Jugoslavije, a među njima i deset Dubičanaca.

Na Aljasci je tako u aprilu 1942. svoje podatke dostavio NICK KRAJNOVIĆ, rođen 5. maja 1888. u Bosanskoj Dubici. Bio je uposlenik nekadašnjeg rudnika uglja Santrana na istoku Aljaske i jedan od 80 žitelja tadašnjeg rudarskog naselja koje više ne postoji.

SANTRANA (ALJASKA) PEDESETIH GODINA PROŠLOG VIJEKA

U kartoteci države Minesota (okrug Sent Luis), upisan je MIHAJLO MRNJAVICA, rođen 14. maja 1888. u Bosanskoj Dubici, visok 180 centimetara i težak 81 kilogram, “sijede kose i braon očiju”. Mrnjavica je bio zaposlen u rudarskoj kompaniji Snyder koja posluje i danas. U istom okrugu, nalazio se i DUŠAN KOS, rođen 17. oktobra 1888. u Dubici. Kos je bio visok 175 cm, težak 75 kilograma (“sijeda kosa – braon oči”) i tog proljeća bio je nezaposlen. STANKO LUKAČ, rođen 15. avgusta 1888. takođe je bio nastanjen u okrugu Sent Luis, a podaci iz njegovog kartona kažu da je bio visok 165 centimetara i težak 63 kilograma.

Dubičanac GEORGE GLUMAC, rođen 7. maja 1887, bio je stanovnik rudarskog gradića Virdžinija na sjeveru Minesote, u oblasti u kojoj su poslovne interese imale i milijarderske porodice Rokfeler i Karnegi. Radio je u kompaniji Oliver, jednoj od najvećih tog doba, koja je kontrolisala više od stotinu rudnika i bila ozloglašena zbog odnosa prema radnicima. U Kalumetu, “jednom od najstarijih rudarskih mjesta u Minesoti”, u aprilu 1942. živi JANKO BIŽIĆ, rođen u Dubici 5. avgusta 1895. godine. Smeđ, plavih očiju, visok 177 centimetara i težak 79 kilograma, bio je uposlenik rudarske kompanije Inter State Iron.

MAJK GRBIĆ, rođen u Dubici 1890. godine, bio je žitelj gradića Krosbi u središtu Minesote, nazvanog tako po industrijalcu Džoržu Krosbiju, vlasniku lokalnog rudnika. Gradić je postao poznat po katastrofi iz 1924. kada je u eksploziji poginuo 41 rudar, ali i po tome što je prvo mjesto u Americi u kojem je 1932. za gradonačelnika izabran deklarisani komunista Karl Nigard. Grbić (“crna kosa – braon oči”) je, za razliku od svojih zemljaka, bio “samozaposlen”.

Dana 25. aprila 1942. u evidenciju je uveden i VOJO JEKIĆ iz sela Sreflije, rođen 7. septembra 1888. godine. Jekić je živio u Mineapolisu, najvećem gradu Minesote, a kao svog poslodavca naveo je Aksela Džonsona. U Jekićevom kartonu upisano je da ima plave oči i smeđu kosu te da je visok 172 centimetra i težak 75 kilograma.

KARTON MAJKA KOVIĆA

Američkim vlastima se u Sijetlu, pod serijskim brojem 2571, prijavio i MAJK KOVIĆ, rođen 3. juna 1891. godine, a kao osobu za kontakt naveo je MERI MIJATOVIĆ koja je živjela na istoj adresi.

VAŠINGTON 1945. GODINE

U američkom glavnom gradu Vašingtonu, u aprilu 1942. živi MIĆO MILANKOVIĆ, rođen u Dubici 15. decembra 1878. godine. Milanković je bio zaposlen u građevinskoj kompaniji Morisa Kafrica, litvanskog Jevrejina koji se u Ameriku doselio 1898. i četrdesetih godina prošlog vijeka bio jedan od najbogatijih ljudi tog doba. Kafricova firma, u kojoj je radio i Milanković, izgradila je više od tri hiljade kuća i stambenih i poslovnih zgrada u američkoj prestonici, a nakon njegove smrti 1964. godine advokatima i poreskim službenicima trebale su pune četiri godine da popišu svu njegovu imovinu. Sjedokosi Milanković, stoji u njegovom kartonu, bio je visok 167 centimetara i težak 61 kilogram.