Begovi na području Dubice (2)

Osim dubičkih begovskih kuća – ŠERIĆA i CERIĆA – veće ili manje posjede oko Dubice imale su i druge poznate porodice sa prostora Bosanske krajine. Tako su banjalučki begovi IBRAHIMBEGOVIĆI posjedovali 1.023 dunuma u Bijakovcu, a kao vlasnik zemljišta bio je upisan SALIH-BEG IBRAHIMBEGOVIĆ.

Kako piše dr HUSNIJA KAMBEROVIĆ, u dubičkim zemljišnim knjigama pojavljuju se i KULENOVIĆI, jedna od najrazgranatijih begovskih porodica u Bosni. Nakon Prvog svjetskog rata, smatralo se da ih je bilo “preko trista kuća” u Petrovcu, Kulen Vakufu, Krupi, Ključu, Glamoču, Travniku i Prijedoru. Nekadašnji kapetani u Petrovcu i Ostrovici, Kulenovići igraju značajnu ulogu u političkom životu i tokom austrijske okupacije. Čitava porodica je na početku 20. vijeka u Bosni imala čak 3.869 kmetskih selišta, a na području Dubice posjedovali su 9.241 dunum zemlje. ZUMRA KULENOVIĆ-HARAČLIJA upisana je kao vlasnica begluka u selu Vlaškovci, površine 2.278 dunuma.

Posebnu pažnju svakako zaslužuje porodica DŽINIĆ, tim prije što je njihov dubički posjed od strane vlasti svojevremeno označen kao “možda i najveći problem u Bosni”. Potiču od izvjesnog Džine, kapetana Gradiške koji se oženio bogatom udovicom Mustaj-bega, svog prethodnika na dužnosti kapetana. Džinići su, po svim izvještajima savremenika, u dužem vremenskom periodu bili jedna od najbogatijih porodica na tlu Bosne. U austrijskom konzularnom izvještaju iz 1856. navodi se da ADIL-BEG DŽINIĆ posjeduje “najveće imanje u cijeloj Bosni”, a da su “veoma imućni” i njegova braća IBRAHIM-BEG i ŠAĆIR-BEG.

Na početku 20. vijeka, najbogatiji bosanski beg je RAGIB-BEG DŽINIĆ, vlasnik – između ostalog – čitavog područja sela Draksenić, Donja Gradina i Demirovac. Džinić je na prostoru Dubice posjedovao 15.185 dunuma begluka i 26.018 dunuma kmetskih selišta. List Srpska riječ, naziva ga 1914. godine “najvećim feudalcem Bosne” i kritikuje njegovu namjeru da podijeli zemlju sa kmetovima, s tim što bi za sebe zadržao zemljište bliže čardaku.

“Čardak se pak nalazi na uglu dvaju državnih drumova, oko kojih je najbolja zemlja. Kmetovima se daje tamo na obalama Save i Une – sve same plavare i baruštine – što vječito leže pod vodom. Ovom diobom i komasacijom Džinić bi sjedinio svoje dosadašnje raštrkane begluke i dobio jedan slobodni posjed od preko 30.000 dunuma”, pisala je Srpska riječ.

U maju 1908. “preko 400 Džinićevih kmetova” iz Dubice sukobilo se sa njegovim radnicima koji su “htjeli da ograde i kao begluk obrade” zemljište oko kojeg je spor kmetova i bega trajao već nekoliko godina. Zanimljivo je da Srpska riječ naglašava kako sam Džinić “lično svojim kmetima nije nikada zla i nepravde činio”, ali da se “krivica često događala od njegovih mladih”. Upravo će Džinićevi nasljednici – u prvom redu ALI KJAMIL-BEG DŽINIĆ – biti spriječeni da nakon Prvog svjetskog rata u Demirovcu sagrade fabriku etanola.

Naime, kada je 1921. mlađi Džinić podnio zahtjev za podizanje fabrike, tome su se usprotivili mještani, tražeći da se postojeće zgrade Džinićevih u Demirovcu iskoriste za školu i seosku zadrugu. Lokalne vlasti u julu 1921. savjetovale su Agrarnu direkciju da je najbolje da se sa razrješenjem situacije malo pričeka.

“Protiv Džinića nezadovoljstvo seljaka je od vajkada veliko, a to bi se nezadovoljstvo još više povećalo ako bi se pitanje fabrike rešilo prije sređenja agrarnih odnosa uopšte. Ovo je pitanje jedno od najtežih, a možda uopšte najteže u BiH, obzirom na ćud i mentalitet težaka sela Demirovac, Draksenić i Gradina. Najpraktičnije bi bilo kad bi se dotične beglučke zgrade upotrijebile za jednu poljoprivrednu školu”, pišu dubičke vlasti.

S druge strane, Agrarna direkcija odgovara da su Džinići “jedna od najstarijih i najuglednijih porodica u Bosni” te da je u njihovom interesu da se “hitno bace na privredu” jer su agrarnom reformom “udareni najjače i posljedice njene su ih materijalno upropastile”. No, već 1922. čardak Džinića u Demirovcu dodijeljen je parohiji iz Međeđe pa su planovi o podizanju fabrike i definitivno pali u vodu.

Zemlja porodice Džinić biće predmet sporova (pa i tuče) i godinama kasnije. Kada je 1929. odlukom agrarnog delegata čitav posjed Džinića u Demirovcu dodijeljen žiteljima sela za ispašu i zakonskim pridržnicima, protiv te odluke pobunili su se solunski dobrovoljci koji su nešto ranije dobili po 50 dunuma nekadašnje begovske zemlje. Spor je doveo i do fizičkog obračuna Solunaca i novih vlasnika.

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava /  Promijeni )

Google photo

You are commenting using your Google account. Odjava /  Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava /  Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava /  Promijeni )

Povezivanje na %s