Dubičanci u Prvom svjetskom ratu (1)

Prvi svjetski rat (1914-1918) – ta prva globalna klanica – odnio je, kako se i dalje samo procjenjuje, najmanje 15 miliona života. Na obje strane poginulo je oko 10 miliona vojnika: šest miliona iz redova Antante i oko četiri miliona onih koji su nosili uniforme Centralnih sila. U Velikom ratu, Dubičanci su se našli i na jednoj i na drugoj strani. Čak 288 dobrovoljaca sa dubičkog područja učestvovalo je u proboju Solunskog fronta i dalo svoj doprinos velikoj pobjedi 1918. godine. U njihovu čast podignuta je spomen kapela u krugu hrama Svetih apostola Petra i Pavla.

S druge strane, imena desetina Dubičanaca nalaze se i na beskrajnim (a opet nepotpunim) spiskovima poginulih, ranjenih, nestalih i zarobljenih koje je austrougarska komanda tokom rata bjesomučno objavljivala. Za njih je, baš kao i za sve druge građane te države, važila opšta vojna obaveza pa su i pogođeni opštom mobilizacijom proglašenom 31. jula 1914.

Spiskovi austrougarske komande nisu uvijek pouzdani. Dešavalo se da neko pukom greškom bude proglašen mrtvim ili nestalim. Događalo se da ranjenik premine i prije no što se osuši mastilo kojim je napisano da je ranjen. Ima i pogrešno upisanih imena ili datuma rođenja. Tako možete naići na nekog nesretnog Čeha ili Slovenca koji je, zbog greške pisara, u trenutku pogibije “imao” 115 godina.

Često je vrijeme nečije smrti krajnje neodređeno – “negdje između novembra i februara”. Vojnici su naprosto bili topovsko meso, smrti i nereda bilo je previše. No, bez obzira na sve, ovi su spiskovi značajan istorijski izvor i podsjećanje na te male-velike ljude, dubičke težake ili gradsku sirotinju, one koji su se našli u krvi do koljena, daleko od kuće, jer su se carevi igrali rata.

U prvih nekoliko mjeseci sukoba, Dubičance pronalazimo na frontu prema Srbiji, a potom i dalje na istoku Evrope, pa su prvi mještani Dubice u ruskom zarobljeništvu već u januaru 1915. Od avgusta 1914. do juna 1915. godine, austrijski bilteni bilježe 12 poginulih, 28 zarobljenih i 62 ranjena vojnika sa područja Dubice.

Kao poginuli navedeni su: BABIĆ Savo (1892) iz Bijakovca, BECHTLOF Jacob (1889) iz Vranovca, DELIĆ Mumin (1884), GARLAJIĆ (?) Huso (1892), JASIKA Haso (1890), KNEŽEVIĆ Dmitar (1880) iz Krive Rijeke, MARIŠ Nikola (1883) iz Jelovca, MILIĆ Mile (1885) iz Brekinje, MILOŠEVIĆ Ostoja (1893) iz Gradine, OMEROVIĆ Agan (1892), SOLAR Marko (1884) iz Klekovaca i ŽIVKOVIĆ Simo (1892) iz Donje Gradine.

Među ranjenim austrijskim soldatima iz svih krajeva monarhije, nalaze se i mještani 26 dubičkih sela. Petorica ranjenika su iz sela AginciBARUDŽIJA Trišo (1891), ĆURČIJA Dragoja (1898), ĆURČIJA Stojan (1894), KONDIĆ Đuro (1886) i PEKIĆ Savo (1894). Trojica su iz GradineTEŠINIĆ Dušan (1891), SEKULIĆ Mihajlo (1886) i TOROMAN Ilija (1890). Iz Draksenića su – BUDIMIR Stojan (1888), RAKIĆ Stojan (1890) i VLAINIĆ Pero (1887). Iz Dvorišta su – BORIŠEVIĆ Đorđe (1890), DRLJIĆ Milan (1891) i MALBAŠIĆ Đuro (1885). Na spiskovima ranjenih nalaze se još i: BABIĆ Stanoje (1891) Bijakovac, BAKIĆ Jovan (1894) Bjelajci, BEĆIREVIĆ Omer (1887), ČAUŠEVIĆ Mustafa (1891), TRUBARAC Mirko (1889) Pucari, BUKVA Ostoja (1889) Komlenac, PEČARA Đoko (1884), ĆURGUZ Mihajlo (1891) Pobrđani, RADMANOVIĆ Vasilije (1891) Božići, STUPAR Božo (1889) Kriva Rijeka, BECKER Peter (1890), GVOZDEN Pero (1889) Mirkovci, ALEKSIĆ Milan (1891) Međuvođe, BARAĆ Stanko (1883) Demirovac, BOKAN Ostoja (1891) Čelebinci, DESPOTOVIĆ Mile (1882) Gornjoselci, DOBRIĆ Pantelija (1885) Sključani, IBERWEIN Georg (1883) Vranovac, GRBARAC Marjan (1890), JAŠICA Pero (1893) Bjelajci, KNEŽEVIĆ Dušan (1888) Čelebinci, LONČAR Stevo (1890) Međeđa, LUKIĆ Marko (1892) Sreflije, MARIŠIĆ Simo (1889) Koturovi, PANIĆ Pante (1889) Koturovi, PETROVIĆ Mihajlo (1882) Demirovac, TUPICA Ilija (1892) Jasenje, VIDOVIĆ Pane (1890) Gunjevci, BUVAC Josip (1882) Međuvođe, ŠARBAN Pero (1891) Gunjevci, ZLOJUTRO Ostoja (1888) Gornjoselci, BERIĆ Božo (1894) Koturovi, EMINAGIĆ Hasib (1887) HASIĆ Mehmed (1894) JOVIĆ Đurađ (1894) Johova, KASUPOVIĆ Meho (1891), KLJUČANIN Mehmed (1894), KONDIĆ Rajko (1892) Tuključani, KOS Stojan (1894) Čelebinci, LELIĆ Muharem (1894), MALBAŠIĆ Đuro (1885) Dvorište, OBUĆINA Stevan (1881) Međeđa, OKANOVIĆ Ilija (1889), SEFEROVIĆ Salko (1894), VOJNIKOVIĆ Osman (1890), VLAJŠEVIĆ Mirko (1892) Kadin Jelovac, VREBAC Pero (1894) Komlenac i VUJNOVIĆ Đuran (1890) iz Johove.

Kada je riječ o Dubičancima u zarobljeništvu, austrijski bilteni navode da se u Nišu nalaze ĆURGUZ Aleksa i RADMANOVIĆ Luka (1885) iz Božića. U Skoplju je TULIĆ Redžep (1892), a u Nikšiću ČEHO Ibro. U dalekom Astrahanu, kod ušća Volge u Kaspijsko jezero, u februaru 1915, u zarobljeničkom kampu je ČORKALJ Marko (1885) iz Bijakovca, a u Voronježu je BALTA Stojan (1890) iz Dvorišta. U ruskom gradu Simbirsk (danas Uljanovsk, na Volgi) nalazili su se zarobljeni Dubičanci: VUČENOVIĆ Rade (1889) iz Jelovca i ZLOJUTRO Ilija (1880) iz Gornjoselaca, kao i RELJIĆ Mile (1880) iz Suvaje, BABIĆ Jovan iz Jelovca i KOVAČEVIĆ Marko (1891) iz Draksenića za koje je izvješteno da su i ranjeni. U Vladimirskoj oblasti bili su LATINOVIĆ Rade (1888) iz Međuvođa, TRKULJA Rade (1886) iz sela Maglajci, BUKVA Sreten (1884) iz Brekinje i ŠOŠIĆ Mahmut.

Ozren RADULOVIĆ