Dubica i Petomajski izbori 1935.

Predizborna kampanja pred opšte izbore 1935. godine ostala je upamćena kao jedna od najnepoštenijih u istoriji. Bilo je to prvo izjašnjavanje građana Kraljevine Jugoslavije nakon ubistva kralja Aleksandra u Marseju. U službi vladajuće stranke bili su svi državni organi i mediji, no kada su glasovi u Vrbaskoj banovini prebrojani, ispostavilo se da je u Dubici, za razliku od okolnih mjesta, tijesnu pobjedu odnijela – opozicija.

Tragična smrt kralja Aleksandra u dobroj je mjeri uzdrmala samu ideju Jugoslavije. Uz razbuktale političke strasti, lošu ekonomsku situaciju i spoljni pritisak, svima je bilo jasno da su pred Jugoslavijom teške godine. Osnovni problem ležao je u tome što jugoslovenski narodi naprosto nisu imali zajedničku filozofiju o načinu oblikovanja države.

“Nacionalne različitosti i različita istorijska iskustva onemogućavala su zajednički pogled. Nasuprot centralističkoj koncepciji vladajućih snaga među Srbima, stajala je hrvatska ideja o autonomiji u Jugoslaviji ili čak i personalnoj uniji, u skladu s hrvatskom tradicijom. Srpski i jugoslovenski unitaristi optuživali su federaliste za separatizam”, piše BRANKO PETRANOVIĆ u Istoriji Jugoslavije.

Tako su izbori održani 5. maja 1935. bili sudar dvije koncepcije. Vladajuću Jugoslovensku nacionalnu stranku predvodio je predsjednik vlade BOGOLJUB JEVTIĆ (1888-1960), prenosilac navodnih posljednjih riječi ubijenog kralja Aleksandra “Čuvajte mi Jugoslaviju”. Sa druge strane bila je Udružena opozicija na čelu sa vođom Hrvatske seljačke stranke VLATKOM MAČEKOM (1879-1964), tek puštenim iz pritvora. Mačeka su na majskim izborima podržale Seljačko-demokratska koalicija, Jugoslovenska muslimanska organizacija, te po jedno krilo Demokratske i Zemljoradničke stranke.

LETAK IZ PREDIZBORNE KAMPANJE 1935.

Jevtićeva stranka u potpunosti je iskoristila sve poluge vlasti i gotovo apsolutnu kontrolu medija. U radu Izborna kampanja vlade Bogoljuba Jevtića 1935, ĐOKO TRIPKOVIĆ piše da vlast nije prezala od “korišćenja kleveta, terora, pritiska i falsifikata”, a da stvar bude još gora, opoziciji je bilo zabranjeno oglašavanje u medijima i organizovanje zborova. Na zaposlene u državnoj upravi i penzionere vršeni su različiti pritisci da podrže vladajuću stranku. U kampanji su se pojavile i određene inovacije pa su tako avioni izbacivali letke protiv Mačekove koalicije.

Za nosioce liste u Dubici, Jevtićeva stranka izabrala je trgovca VLADIMIRA KOSOVIĆA i VLADIMIRA ŠILJEGOVIĆA. Sa narodnog zbora u Dubici, održanog 14. marta, “veliki broj građana i težaka” uputio je tople pozdrave premijeru Jevtiću, ministru unutrašnjih poslova V. Popoviću i banu BOGOLJUBU KUJUNDŽIĆU. Mačekovu opozicionu listu u Dubici predstavljao je dr BRANKO ČUBRILOVIĆ iz Zemljoradničke stranke. Na izborima je nastupila i lista DIMITRIJA LJOTIĆA koji će tokom Drugog svjetskog rata postati saradnik njemačkih okupacionih vlasti. Njegov kandidat bio je OZREN BAČIĆ iz porodice industrijalaca koja je u Jasenovcu posjedovala pilanu, ciglanu i niz drugih objekata. Šest godina docnije, ustaške vlasti oduzeće Bačićima ovu imovinu i ona će postati dio zloglasnog koncentracionog logora Jasenovac.

Lista Bogoljuba Jevtića u Vrbaskoj banovini osvojila je apsolutnu većinu sa 118.667 glasova. U srezu Gradiška je, primjera radi, vladajuća stranka dobila devet hiljada glasova, odnosno tri puta više od Mačekove opozicione liste. Jevtić je trijumfovao u Banja Luci, Bihaću, Jajcu, Prnjavoru, Glamoču, Sani, Petrovcu, Ključu…U Dubici je, ipak, slavila opozicija. Kandidat Čubrilović sa Mačekove liste osvojio je 3.347 glasova, odnosno 135 glasova više od kandidata vladajuće stranke. Za Ljotićevog kandidata Bačića glasalo je tek 20 Dubičanaca.

Iako je na nivou države Jevtić osvojio 1,7 miliona glasova, radilo se o pirovoj pobjedi. Zbog novog zaoštravanja prilika u Jugoslaviji, knez PAVLE KARAĐORĐEVIĆ primorao je Jevtića da odstupi pa je već u junu 1935. novi predsjednik vlade postao MILAN STOJADINOVIĆ.

O. RADULOVIĆ

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava /  Promijeni )

Google photo

You are commenting using your Google account. Odjava /  Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava /  Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava /  Promijeni )

Povezivanje na %s