Templarska Dubica (2)

DIGITAL CAMERA

Čitavo dubičko područje zvanično je potpalo pod templarsku upravu 1269. godine i u njihovim rukama ostaće do 1312. kada su svi posjedi predati vitezovima jovanovcima ili hospitalcima, o čemu će tek biti riječi. Da su templari i ranije bili prisutni u dubičkom kraju, mogao bi posvjedočiti i detalj iz 1263. Tada se, naime, u vezi nekog imanja u dubičkoj županiji, spominju “cruciferi de Dubza, Dobza“, a to bi mogli biti upravo ovi vitezovi.

Za Dubicu, templari su dali Senj i tako se odrekli prihoda koje su ubirali u tamošnjoj luci. Dr JURAJ BELAJ sa zagrebačkog Instituta za arheologiju smatra da su vitezovi mogli biti zadovoljni ovom razmjenom.

“Mnogo veći dubički posjed nalazio se u susjedstvu njihovih zemalja Lješnice i Račeše (kod Okučana). Razlog spomenute zamjene mogao bi se kriti i u novim potrebama templarskog reda, odnosno smanjenju njihova geostrateškog interesa za sam Senj te povećanju interesa za dubički kraj. U to je vrijeme stanje u Svetoj zemlji za viteške redove bivalo sve gore. Jeruzalem je odavno izgubljen, a sada su gubili i zadnja uporišta. Valjalo je tragati za novim razlozima postojanja. Osim toga, Dubica se nalazila na putu koji je spajao primorsko i panonsko tržište”, pojašnjava Belaj.

Sredinom 13. vijeka, Dubica je očito bila veoma živo i značajno mjesto. Grad se širi i dobija nove žitelje. Prvi dominikanski samostan u Dubici, tvrdi se, osnovan je najvjerovatnije 1233. odnosno nepunih 20 godina nakon što je taj red uopšte i ustanovljen odlukom pape INOĆENTIJA III. U Dubicu stižu i pavlini (red Svetog Pavla Pustinjaka), a njihov samostan na desnoj obali Une, podignut 1244, najstariji je na našim prostorima, ističu i danas iz ovog rimokatoličkog reda. Poređenja radi, pavlinski samostan u Remetama kraj Zagreba podignut je tri decenije nakon dubičkog, kojem danas nema ni traga. Kako je pisao hrvatski istoričar i sveštenik IVAN TKALČIĆ (1840-1905), osnovna zadaća ovih redova na tlu Bosne bila je “propoviedati protiv cvatućeg bogomilstva“.

“Uz Dominikane, kojim sagradi samostan na desnoj obali Une, u današnjoj takozvanoj Bosanskoj Dubici, nalazimo nekoliko članova pavlinskoga reda. Ovu je Dubicu naselio i sloboštinama (povlasticama) obdario vojvoda Koloman, zahtjevavši od nje, da redovnikom Pavlinom, koji se jur ondje desili i obavljali svoju pobožnost u crkvi sv. Dominika, ustupi toliko zemljišta, na kojem bi si sagradili vlastiti samostan sa crkvom i koje bi im dostatno bilo, da se obrađivajući ga, prehrane”, piše Tkalčić.

Templarski posjedi širom Evrope, pa tako i onaj dubički, bili su organizovani u preceptorate, na čelu sa preceptorom ili zapovjednikom. Istorijski izvori, nažalost, ne otkrivaju niti jedno ime dubičkih templarskih preceptora (za razliku od njihovih naslijednika hospitalaca o kojima već ima daleko više podataka). No, iz dostupne građe može se zaključiti da su dubički templari uživali priličan ugled.

U gradu u više navrata borave vrhovni poglavari ugarskih templara, a upravo je u Dubici 1278. godine, uz templarsko posredovanje, došlo do (privremenog) izmirenja plemića Babonića i Güssinga , ugledne porodice njemačkog porijekla sa sjedištem u Koprivnici. Utanačenju Dubičkog mira prisustvovao je i brat Gerard, magistar templara za Ugarsku i Hrvatsku.

Templari su na području Dubice, tokom nepunih 50 godina uprave, ubirali najveći dio prihoda (porezi i trgovačke takse), dok je tek manji postotak bio namijenjen ugarskoj kruni. Novac stečen na posjedima širom Evrope i prihodi od trgovine, uglavnom su bili usmjeravani ka vitezovima u Svetoj zemlji, ali druga polovina 13. vijeka, kada je i Dubica na listi templarskih imanja, vrijeme je sumraka ovog viteškog reda.

Nakon sloma krstaša u Svetoj zemlji, nekada neprikosnoveni templari, sa više od 20 hiljada pripadnika i više stotina posjeda i utvrđenja širom Evrope, više nisu uživali jednako poštovanje. Propitivana je njihova svrha, ali i njihovo ogromno bogatstvo. Javljaju se i optužbe za jeres i čudne rituale unutar reda. Prezaduženi francuski kralj FILIP IV, u tome vidi sjajnu priliku.

U petak, 13. oktobra 1307. godine (vjerovanje da je “petak trinaesti” nesretan dan često se vezuje za ovaj događaj) širom Francuske započela su hapšenja templara i grabež njihove imovine. Narednih mjeseci i godina, templari će biti mučeni, ponekad i spaljivani na lomačama, a papa KLEMENT V zvanično će raspustiti ovaj red 1312. godine. Istovremeno, rodiće se i priča o tome da su templari nekim čudom uspjeli da sačuvaju najveći dio svog blaga i prenesu ga na tajnu lokaciju. Ta legenda traje do danas.

Dubica će nakon raspuštanja templara preći u ruke “suparničkog” viteškog reda – jovanovaca ili hospitalaca, danas poznatijih kao Malteški vitezovi. Bijele templarske ogrtače na obalama Une zamijeniće crni plaštovi novih gospodara. Godine 1314. po prvi put spominje se lokalni zapovjednik ovog reda Andrija – “in domo nostra Dubicha”.

(NASTAVIĆE SE)

Templarska Dubica (1)